Τι είναι το FIFO; Σύγκκριση μεθόδων αποτίμησης αποθεμάτων

Η μέθοδος FIFO (first in, first out - πρώτη εισαγωγή, πρώτη εξαγωγή) είναι μια παραδοχή ροής κόστους: όταν πωλείτε μια μονάδα, χρεώνετε το κόστος της πιο παλιάς μονάδας που εξακολουθείτε να κατέχετε. Απαντά σε ένα ερώτημα που δεν έχει φυσική απάντηση. Εάν αγοράσατε πανομοιότυπα είδη στα 10 €, μετά στα 12 € και μετά στα 11 €, και πουλήσετε ένα, ποιο κόστος έφυγε από την επιχείρηση;

Οι μονάδες είναι πανομοιότυπες, οπότε η λογιστική επιλέγει έναν κανόνα. Ο κανόνας που επιλέγετε μεταβάλλει τόσο τα αναφερόμενα κέρδη όσο και τον ισολογισμό σας, γι' αυτό και η επιλογή αυτή αποτελεί πολιτική και όχι μια απλή λεπτομέρεια.

Πώς λειτουργούν τα στρώματα

Το FIFO αντιμετωπίζει κάθε αγορά ως ένα στρώμα (layer) με τη δική του ποσότητα και κόστος μονάδας, και τα αναλώνει με τη σειρά που έφτασαν.

Αρχική θέση:

Στρώμα	Παραλαβή	Ποσότητα	Κόστος μονάδας	Αξία
1	3 Ιαν	100	10,00	1.000
2	14 Φεβ	100	12,00	1.200
3	2 Μαρ	100	11,00	1.100
		300		3.300

Πώληση 150 μονάδων. Το FIFO παίρνει και τα 100 από το στρώμα 1 και 50 από το στρώμα 2:

Κόστος πωληθέντων = (100 × 10,00) + (50 × 12,00) = 1.600
Απόθεμα που απομένει = (50 × 12,00) + (100 × 11,00) = 1.700

Το στρώμα 1 έχει πλέον εξαντληθεί, το στρώμα 2 διαθέτει 50 μονάδες και το στρώμα 3 παραμένει ανέπαφο. Η επόμενη πώληση ξεκινά από το στρώμα 2.

Σύγκριση των μεθόδων

Ίδιες τρεις αγορές, ίδιες 150 πωληθείσες μονάδες, με τιμή πώλησης 3.000 €:

Μέθοδος	Κόστος πωληθέντων (COGS)	Τελικό απόθεμα	Μικτό κέρδος
FIFO	1.600	1.700	1.400
Σταθμισμένος μέσος όρος (Weighted average)	1.650	1.650	1.350
LIFO (δεν επιτρέπεται στην ΕΕ)	1.700	1.600	1.300

Ο σταθμισμένος μέσος όρος χρησιμοποιεί ένα ενιαίο μεικτό κόστος - 3.300 ÷ 300 = 11,00 € ανά μονάδα - το οποίο υπολογίζεται εκ νέου μετά από κάθε αγορά σε ένα σύστημα διαρκούς απογραφής. Εξομαλύνει τη μεταβλητότητα των τιμών και είναι ευκολότερος στην κατανόηση, με τίμημα το γεγονός ότι δεν αντιστοιχεί ποτέ σε καμία πραγματική συναλλαγή.

Το LIFO χρεώνει πρώτο το νεότερο κόστος. Σε συνθήκες ανόδου των τιμών, εμφανίζει τα χαμηλότερα κέρδη και συνεπώς τον χαμηλότερο φόρο, γεγονός που εξηγεί ακριβώς γιατί είναι δημοφιλές στις Ηνωμένες Πολιτείες και απαγορεύεται βάσει των ΔΠΧΠ (IAS 2) - αφαιρεί από το απόθεμα του ισολογισμού αξίες παλαιών τιμών που δεν έχουν καμία σχέση με το τρέχον κόστος. Οι εταιρείες της ΕΕ που υποβάλλουν αναφορές βάσει των ΔΠΧΠ ή των εθνικών λογιστικών προτύπων που είναι εναρμονισμένα με αυτά δεν μπορούν να το χρησιμοποιήσουν, ενώ τα Λιθουανικά πρότυπα επιχειρηματικής λογιστικής επιτρέπουν το FIFO και τον σταθμισμένο μέσο όρο.

Παρατηρήστε το μοτίβο: όταν οι τιμές αυξάνονται, το FIFO αναφέρει υψηλότερα κέρδη και μια πιο ενημερωμένη αξία αποθεμάτων. Τα παλαιότερα, φθηνότερα κόστη πηγαίνουν στην κατάσταση αποτελεσμάτων, ενώ τα νεότερο, ακριβρότερα κόστη παραμένουν στον ισολογισμό. Σε περίοδο πτώσης των τιμών συμβαίνει το αντίθετο. Καμία μέθοδος δεν είναι "συντηρητική" σε όλες τις συνθήκες.

Επιλογή μεταξύ FIFO και σταθμισμένου μέσου όρου

• Το FIFO ταιριάζει με τη φυσική ροή για οτιδήποτε ευπαθή ή προϊόντα με ημερομηνία λήξης, διατηρεί το απόθεμα του ισολογισμού κοντά στο τρέχον κόστος και παράγει ένα ελεγκτικό ίχνος (audit trail) όπου το κόστος κάθε πώλησης αντιστοιχεί σε μια συγκεκριμένη παραλαβή.
• Ο σταθμισμένος μέσος όρος ταιριάζει σε εμπορεύματα και ομοειδή χύδην αγαθά, μετριάζει την επίπτωση στο κέρδος από τις μεταβαλλόμενες τιμές εισροών και απαιτεί λιγότερη λογιστική εργασία.

Δύο περιορισμοί ισχύουν ανεξαρτήτως μεθόδου. Η συνέπεια (Consistency): δεν μπορείτε να αλλάζετε μέθοδο ανάλογα με το ποια δίνει καλύτερο νούμερο φέτος. Και η αποτίμηση στη χαμηλότερη τιμή μεταξύ κόστους και καθαρής ρευστοποιήσιμης αξίας (lower of cost and net realisable value): εάν το απόθεμα αξίζει λιγότερο από το κόστος του, απομειώνεται - οι παραδοχές ροής κόστους καθορίζουν το κόστος και όχι την αξία.

Διαρκής (Perpetual) έναντι περιοδικής (Periodic) απογραφής

Ένα διαρκές σύστημα ενημερώνει το απόθεμα και το κόστος πωληθέντων σε κάθε συναλλαγή, επομένως και τα δύο είναι σωστά ανά πάσα στιγμή. Ένα περιοδικό σύστημα καταγράφει τα αποθέματα στο τέλος της περιόδου και προσδιορίζει το κόστος πωληθέντων με διαφορά:

Κόστος πωληθέντων = Αρχικό απόθεμα + Αγορές − Τελικό απόθεμα

Η περιοδική απογραφή είναι φθηνότερη αλλά τυφλή - δεν μπορείτε να γνωρίζετε το μικτό σας περιθώριο κέρδους μέχρι να πραγματοποιήσετε μέτρηση, και οι ελλείψεις (shrinkage) είναι αόρατες επειδή ενσωματώνονται σιωπηρά στο κόστος πωληθέντων. Η διαρκής απογραφή είναι αυτό που κάνει κάθε σύστημα πραγματικού χρόνου, και είναι αυτό που καθιστά μια απόκλιση αποθέματος ανιχνεύσιμη εξαρχής: τα αρχεία σας λένε 300 μονάδες, η μέτρηση λέει 297, η διαφορά είναι ένα πραγματικό γεγονός που απαιτεί εξήγηση.

Πώς λειτουργεί η μηχανή FIFO του Nordlet

Το απόθεμα είναι διαρκές και βασισμένο στη μέθοδο FIFO, υλοποιημένο ως γνήσια στρώματα κόστους και όχι ως κυλιόμενος μέσος όρος.

Κάθε εισερχόμενη κίνηση - μια παραλαβή αγοράς, ένα αποτέλεσμα παραγωγής, ένα πλεόνασμα αποθέματος - δημιουργεί μια γραμμή κίνησης η οποία φέρει την ποσότητα, το κόστος μονάδας και μια εναπομείνασα ποσότητα. Όταν καταναλώνεται απόθεμα, η μηχανή επιλέγει στρώματα με εναπομείνασα ποσότητα μεγαλύτερη του μηδενός, ταξινομημένα κατά ημερομηνία και στη συνέχεια κατά σειρά δημιουργίας, και εξαντλεί την εναπομείνασα ποσότητα κάθε στρώματος έως ότου καλυφθεί η απαιτούμενη ποσότητα. Μια κατανάλωση που εκτείνεται σε τρία στρώματα παράγει ένα κόστος που προκύπτει από τρία διαφορετικά κόστη μονάδας, ακριβώς όπως στο προηγούμενο πρακτικό παράδειγμα.

Αυτός ο σχεδιασμός έχει συνέπειες που αξίζει να γνωρίζετε:

• Η αξία του αποθέματος είναι πάντα υπολογίσιμη ως το άθροισμα (εναπομείνασα ποσότητα × κόστος μονάδας) σε όλα τα ανοιχτά στρώματα, το οποίο είναι αυτό που αναφέρει το POST /v1/reports/stock-balance - και συμφωνεί με τον λογαριασμό αποθεμάτων στο γενικό καθολικό επειδή το κόστος πωληθέντων καταχωρείται τη στιγμή της κατανάλωσης.
• Η παλαίωση αποθεμάτων είναι πραγματική, όχι εκτιμώμενη: το /v1/reports/stock-aging ομαδοποιεί τα εναπομείναντα στρώματα με βάση την ημερομηνία παραλαβής τους, ώστε να μπορείτε να δείτε ότι από απόθεμα αξίας 12.500 €, τα 3.000 € παρελήφθησαν πριν από περισσότερες από 90 ημέρες.
• Τα πρόσθετα κόστη εισαγωγής (Landed costs) προσαρμόζουν τα ίδια τα στρώματα. Τα μεταφορικά που κατανέμονται μετά την παραλαβή αυξάνουν το κόστος μονάδας των στρωμάτων που εξακολουθούν να διατηρούν απόθεμα - οι μονάδες που έχουν ήδη πωληθεί δεν αναπροσαρμόζονται αναδρομικά, γεγονός που διατηρεί τις κλειστές περιόδους κλειστές.
• Η ανεπαρκής ποσότητα αποθέματος απορρίπτεται αντί να καταχωρείται αρνητικά, ώστε το καθολικό να μην μπορεί ποτέ να φέρει απόθεμα που δεν υπάρχει.

Ειλικρινές πεδίο εφαρμογής: Το FIFO είναι η μόνη υλοποιημένη μέθοδος ροής κόστους. Δεν υπάρχει επιλογή σταθμισμένου μέσου όρου ούτε παρακολούθηση ειδικής ταυτοποίησης (specific-identification) ανά σειριακό αριθμό, και το απόθεμα αποτιμάται στο κόστος - οι αυτόματες αποτιμήσεις στη καθαρή ρευστοποιήσιμη αξία αποτελούν μια χειροκίνητη εγγραφή ημερολογίου, η οποία βασίζεται στην αναφορά παλαίωσης.

FAQ

Τι σημαίνει FIFO στη λογιστική;

First in, first out (πρώτη εισαγωγή, πρώτη εξαγωγή): το κόστος των παλαιότερων μονάδων σε απόθεμα χρεώνεται πρώτο στο κόστος πωληθέντων, αφήνοντας τα πιο πρόσφατα αγορασμένα κόστη στο τελικό απόθεμα. Πρόκειται για μια παραδοχή ροής κόστους και δεν απαιτεί τα αγαθά να μετακινούνται φυσικά με αυτή τη σειρά.

Είναι το FIFO το ίδιο με τη φυσική πώληση του παλαιότερου αποθέματος πρώτα;

Όχι, αν και συχνά συμπίπτουν. Το FIFO αφορά το ποιο κόστος επιβαρύνεται ως έξοδο, ενώ η φυσική περιστροφή είναι μια πρακτική αποθήκης. Μπορείτε να εφαρμόσετε την κοστολόγηση FIFO αποστέλλοντας όποιο κιβώτιο βρίσκεται πιο κοντά στην πόρτα.

Γιατί δεν επιτρέπεται το LIFO στην ΕΕ;

Το πρότυπο IAS 2 το απαγορεύει επειδή αφήνει το απόθεμα του ισολογισμού μετρημένο σε παρωχημένα κόστη, παραποιώντας την πραγματική αξία του κατεχόμενου αποθέματος. Τα νομοθετικά πλαίσια της ΕΕ που είναι εναρμονισμένα με τα ΔΠΧΠ ακολουθούν την ίδια απαγόρευση· το FIFO και ο σταθμισμένος μέσος όρος είναι οι αποδεκτές μέθοδοι.

Δίνει το FIFO υψηλότερο κέρδος από τον σταθμισμένο μέσο όρο;

Όταν οι τιμές αγοράς αυξάνονται, ναι - το FIFO χρεώνει παλαιότερα, φθηνότερα κόστη στο κόστος πωληθέντων και αφήνει νεότερο, ακριβότερο κόστος στο απόθεμα. Όταν οι τιμές πέφτουν, η σχέση αντιστρέφεται. Καμία μέθοδος δεν είναι γενικά πιο συντηρητική.

Μπορώ να αλλάξω μεθόδους αποτίμησης αποθεμάτων;

Μόνο με βάσιμο λόγο και κατάλληλη γνωστοποίηση. Η συνέπεια αποτελεί θεμελιώδη λογιστική αρχή ακριβώς επειδή η αλλαγή μεθόδου τροποποιεί το αναφερόμενο κέρδος, και η ευκαιριακή αλλαγή είναι ακριβώς αυτό που αποσκοπεί να αποτρέψει η εν λόγω αρχή.