Bruttó hagnaður, rekstrarhagnaður og hreinn hagnaður

Rekstrarreikningur birtir hagnað á þrjá vegu og þessar þrjár tölur svara þremur mismunandi spurningum. Bruttó hagnaður (gross profit) spyr hvort varan skapi tekjur. Rekstrarhagnaður (operating profit) spyr hvort fyrirtækið skapi hagnað. Hreinn hagnaður (net profit) spyr hvort hluthafar græði á þessu.

Það að rugla þessu saman er ástæðan fyrir því að fyrirtæki komast að þeirri niðurstöðu að þau eigi í verðlagningarvanda þegar vandamálið er í raun fastakostnaður (overhead).

Stigaskiptingin

Hvert stig fjarlægir eitt lag af kostnaði til viðbótar:

Veltutekjur
  − Kostnaður seldra vara                → Bruttó hagnaður
  − Sölu- og stjórnunarkostnaður        → Rekstrarhagnaður
  ± Aðrar rekstrartekjur og fjármagnsliðir
  − Tekjuskattur                        → Hreinn hagnaður

Ef stuðst er við rekstrarreikninginn úr þessari röð, í evrum:

Stig	Upphæð	Framlegð
Veltutekjur	180.000	-
Kostnaður seldra vara	−104.000
Bruttó hagnaður	76.000	42,2%
Sölukostnaður	−21.000
Stjórnunarkostnaður	−43.800
Rekstrarhagnaður	11.200	6,2%
Aðrar rekstrartekjur/gjöld	+600
Fjármagnsliðir	−600
Hagnaður fyrir skatta	11.200	6,2%
Tekjuskattur	−1.800
Hreinn hagnaður	9.400	5,2%

Hver framlegð (margin) er hlutfallið sem fæst þegar stiginu er deilt með veltutekjum. Þrjár tölur, þrjár greiningar.

Bruttó hagnaður – virkar varan?

Bruttó hagnaður = veltutekjur − kostnaður seldra vara.

Kostnaður seldra vara er kostnaðurinn sem stafar beint af því sem selt er: innkaupa- eða framleiðslukostnaður varanna, beinn launakostnaður og beinn framleiðslukostnaður. Hann breytist í hlutfalli við magn – ef þú selur tvöfalt meira tvöfaldast hann að auki til jafnaðar.

Bruttóframlegð (gross margin) er undirstöðutala hvers fyrirtækis þar sem hún setur þak á allt annað. 42,2% bruttóframlegð þýðir að af hverjum 100 € í sölu skila sér 42,20 € til að mæta öllum fastakostnaði og skila samt hagnaði. Ef fastakostnaðurinn er 36 € af hverjum 100 € í sölu – eins og raunin er hér – þá gengur reksturinn upp. Ef bruttóframlegðin fellur í 30% dugar engin aga- og niðurskurðarstefna í fastakostnaði til að bjarga málum.

Þegar bruttóframlegð breytist má alltaf rekja ástæðuna til eins af þessu tvennuu: söluverðs, aðfangakostnaðar, vöruvalls eða þess hve miklum afslætti er úthlutað. Það stafar aldrei af því að „skrifstofan sé of dýr“.

Flokkunargildran. Hvort sem kostnaður lendir undir kostnaði seldra vara eða stjórnunarkostnaði breytir bruttóframlegðinni án þess að hreinni hagnaður breytist um einu sentti. Laun framleiðslustjóra, sendingarkostnaður, leiga á vöruhúsi – allt eru þetta hlutir sem hægt er að verja í hvorum flokki sem er. Það sem skiptir máli er að taka ákvörðun einu sinni og færast hún svo aldrei hljóðlega til, því að bruttóframlegð sem batnar vegna þess að kostnaði var fært til í öðrum flokki er blekking sem fyrirtækið býr til handa sjálfu sér. Þetta er líka ástæðan fyrir því að samanburður á bruttóframlegð milli fyrirtækja krefst aðgæslu.

Rekstrarhagnaður – gengur rekstur fyrirtækisins upp?

Rekstrarhagnaður = bruttó hagnaður − sölu- og stjórnunarkostnaður.

Nú koma fastakostnaðarliðirnir út: laun sem ekki verða beinleiðis rakin til framleiðslu, leiga, hugbúnaður, markaðssetning, fyrningar og þóknanir sérfræðinga. Þetta eru tímabundnir kostnaðarliðir (period costs) – þeir tengjast dagatalinu en ekki seldum einingum og halda að mestu leyti áfram hvort sem fyrirtækið selur eitthvað eða ekki.

Rekstrarhagnaður er hreinasta mælikvarðinn á sjálfan kjarna rekstrarins þar sem hann stöðvast áður en komið er að fjármögnun og sköttum. Tvö fyrirtæki með nákvæmlega sömu starfsemi, annað skuldlaust en hitt með miklar skuldir, sýna sama rekstrarhagnað en mjög ólíkan hreinan hagnað. Nákvæmlega það er hlutverk þessa stigs – það gerir þér kleift að meta reksturinn óháð því hvernig hann var fjármagnaður og hvar skattar eru greiddir.

Þetta er líka það stig sem stjórnendur stjórna í raun og veru. Vextir og skattalög eru staðreyndir sem verður að búa við; bilið milli bruttó- og rekstrarhagnaðar er hins vegar safn ákvarðana.

Hvar EBITDA á heima. EBITDA – hagnaður fyrir vexti, skatta, fyrningar og afskriftir (earnings before interest, tax, depreciation and amortization) – er rekstrarhagnaður þar sem fyrningar og afskriftir hafa verið færðar aftur inn. Hún er vinsæl vegna þess að hún líkist rekstrarlegri sjóðsmyndun og hreinsar út hversu árásargjarnt fyrirtæki er við að afskrifa eignir sínar. Hún er hættuleg af sömu ástæðu: fyrningar eru raunverulegur kostnaður, bara greiddur fyrr, og fyrirtæki sem metið er eftir EBITDA getur virkað stórkostlegt á meðan það eyðir hljóðlega upp þeim tækjabúnaði sem það reiðir sig á. Hún er gagnlegur mælikvarði til samanburðar milli fyrirtækja, en kemur hvorki í stað rekstrarhagnaðar né sjóðstreymisyfirlitsins.

Hreinn hagnaður – hvað á eigandinn raunverulega?

Hreinn hagnaður = hagnaður fyrir skatta − tekjuskattur, eftir að aðrir rekstrar- og fjármagnsliðir hafa verið teknir með.

Allt er komið með: vextir greiddir lánveitendum, gengi mismunur, hagnaður og tap af sölu eignum og tekjuskattur lögaðila. Það sem eftir stendur er ársafkoma hluthafa – upphæðin sem eykur eigið fé og verður tiltæk (með fyrirvara um lagaleg takmörk) til úthlutunar. Hún rennur beint inn í ójafnaða eða ráðstafaða eigin fjárliði.

Tveir eiginleikar koma fólki á óvart. Í fyrsta lagi er hreinn hagnaður sá sveiflukærasti af þessum þremur: ein stök eignasala eða gengissveifla getur breytt honum verulega á meðan undirliggjandi rekstur fyrirtækisins er óbreyttur. Í öðru lagi samsvarar skattur sjaldan hlutfalli tekjuskatts af hagnaði fyrir skatta – 1.800 € af 11.200 € hér er 16,1%, en ekki 17% í Litháen, vegna þess að skattur er reiknaður út frá skattskyldum hagnaði sem er frábrugðinn reikningslegum hagnaði vegna ófrádráttarbærs kostnaðar, ívilnana ogtímasetningarmunar.

Að lesa þetta þrennt saman

Greiningin felst í því hvaða framlegð breyttist:

Einkenni	Líkleg skýring
Bruttóframlegð niður, rekstrarframlegð niður um sömu prósentu	Verðlagning, aðfangakostnaður eða afslættir
Bruttóframlegð óbreytt, rekstrarframlegð niður	Fastakostnaður vex hraðar en sala
Rekstrarframlegð óbreytt, hrein framlegð niður	Fjármagnskostnaður, gengi eða skattar
Allt þrennt upp, sjóður minnkar	Vöxtur gengur á veltufjármuni – athugaðu viðskiptakröfur og birgðir

Síðasta línan er sú sem borgar sig að kunna utan að. Hækkandi framlegð ásamt minnkandi reiðufé er ekki þversögn; það er dæmigert einkenni vaxandi fyrirtækis sem fjármagnar viðskiptavini sína og hagnaður einn og sér mun aldrei sýna það.

Hvernig undirtölurnar verða til

Í Nordlet eru þetta ekki handvirkar flokkanir. POST /v1/reports/financial-statements skilar sundurliðun rekstrarreiknings þar sem hvert stig er þegar reiknað út – veltutekjur, kostnaður seldra vara, bruttó hagnaður, sölukostnaður, stjórnunarkostnaður, rekstrarhagnaður, aðrir rekstrar- og fjármagnsliðir, hagnaður fyrir skatta, tekjuskattur og hreinn hagnaður.

Tengingin byggir á bókhaldslyklunni: í staðli litháíska bókhaldsins koma tekjur úr liyklaflokki 50, kostnaður seldra vara úr 60, sölukostnaður úr 61, stjórnunarkostnaður úr 62, fjármagnsliðir úr 53/58 og 68, og tekjuskattur úr 69. Þetta hefur tvær hagnýtar afleiðingar: það að færa kostnað á réttan reikning er það sem gerir undirtölurnar markvissar, og sérsniðin bókhaldslykla á skilið eina athugun gegn yfirlitinu áður en treyst er á framlegðina. Þar sem allt sprettur frá höfuðbókinni, má sundurliða hverja tölu aftur í þær ststöku bókhaldsfærslur sem gáfu hana af sér.

FAQ

Hver er munurinn á bruttó hagnaði og hreinum hagnaði?

Bruttó hagnaður dregur eingöngu frá kostnað við það sem var selt og mælir hvort varan sjálf sé arðbær. Hreinn hagnaður dregur allt annað frá líka – fastakostnað, fjármögnun, skatta – og mælir það sem eftir stendur handa eigendum. Bruttó hagnaður setur þakið; hreinn hagnaður er útkoman.

Er rekstrarhagnaður það sama og EBIT?

Í raun já í flestum framsetningum – EBIT (hagnaður fyrir vexti og skatta) og rekstrarhagnaður stöðvast bæði áður en kemur að fjármögnun og sköttum. Smávægilegur munur kemur fram í því hvernig „aðrir“ rekstrarliðir eru meðhöndlaðir, þannig að fyrirtæki sem ber sig saman við keppinauta ætti að yfirfara hvað hver og einn inniheldur.

Af hverju er EBITDA ekki það sama og sjóðstreymi?

Vegna þess að hún horfir framhjá breytingum á veltufjármunum, fjárfestingum, skattgreiðslum og raunverulegum vaxtagreiðslum. Hún bætir afskriftum við eins og eignin væri ókeypis, þó að í raun hafi peningarnir horft á brott þegar eignin var keypt. Notaðu hana sem samanburðarmælikvarða; notaðu sjóðstreymisyfirlitið til að vita hvað varð um peningana.

Getur fyrirtæki verið með jákvæðan bruttó hagnað og neikvæðan hreinan hagnað?

Eins og gengur og gerist – þetta er algengasta gerð taps. Vörurnar skila hagnaði, en fastakostnaður, vextir eða skattar gleypa meira en bruttó hagnaðurinn nær yfir. Lausnin er öðruvísi en við bruttóframlegðarvanda, og það er ástæðan fyrir því að hagnaðarstigin eru birt sérstaklega.

Af hverju samsvarar tekjuskattur ekki skatthlutfallinu margfaldað með hagnaði fyrir skatta?

Vegna þess að skattur er lagður á skattskyldan hagnað, ekki reikningslegan hagnað. Ófrádráttarbær kostnaður, skattalegar ívilnanir, yfirfæranlegt tap og tímasetningarmunur skapa allt bil þar á milli, þannig að hin raunverulega skatthlutfall er næstum alltaf frábrugðið lögbundnu hlutfalli.