Co to jest podatek u źródła? Kiedy ma zastosowanie w UE
Podatek potrącany u źródła przy płatnościach transgranicznych, rodzaje płatności, których dotyczy, ograniczanie jego stawek przez umowy i unijne dyrektywy oraz ujęcie księgowe po obu stronach.
Podatek u źródła (withholding tax) to podatek pobierany przez płatnika z dokonywanej płatności i odprowadzany bezpośrednio do urzędu skarbowego, zamiast być opłacany później przez sam odbiorca. Odbiorca otrzymuje kwotę netto oraz zaświadczenie informujące, że pozostała część trafiła do budżetu państwa.
Instytucja ta istnieje z powodów praktycznych: dane państwo chce opodatkować dochód powstały na jego terytorium, ale odbiorca znajduje się za granicą i poza zasięgiem jego egzekucji. Nałożenie obowiązku poboru na lokalnego płatnika rozwiązywał problem ściągalności - pieniądze nigdy nie opuszczają jurysdykcji bez uregulowania podatku.
Gdzie ma zastosowanie
Podatek u źródła dotyczy zazwyczaj pasywnych dochodów transgranicznych, a nie dochodów z działalności handlowej:
- Dywidend wypłacanych zagranicznym akcjonariuszom lub udziałowcom
- Odsetek od pożyczek udzielonych przez nierezydentów
- Należności licencyjnych - z tytułu licencji, patentów, znaków towarowych, a czasami także oprogramowania
- Określonych opłat za usługi - w niektórych krajach są to opłaty za usługi niematerialne, zarządcze, techniczne i doradcze
- Płatności na rzecz podmiotów z jurysdykcji znajdujących się na czarnych listach, często według sankcyjnych stawek
Zwykła wymiana handlowa rzadko wiąże się z tym podatkiem: zakup towarów od zagranicznego dostawcy go nie powoduje, ale sprzedaż licencji na oprogramowanie do niektórych krajów już tak. Rozgraniczenie między usługą a należnością licencyjną stanowi źródło większości sporów i jest autentycznie trudne, ponieważ subskrypcja modelu SaaS w jednym kraju może być traktowana jako usługa, a w innym jako należność licencyjna.
Podatek u źródła występuje również w obrocie krajowym, choć często jest pomijany, ponieważ nazywa się go inaczej: pobierany przez pracodawcę podatek dochodowy od wynagrodzeń działa dokładnie na tej samej zasadzie, podobnie jak podatek potrącany od dywidend wypłacanych krajowym osobom fizycznym.
Trzy warstwy przepisów
Stawka, która ma faktyczne zastosowanie, jest wynikiem nałożenia się na siebie kilku poziomów regulacji:
1. Prawo krajowe. Każde państwo ustala własną stawkę krajową - zazwyczaj wynosi ona 10–20% w przypadku dywidend, odsetek i należności licencyjnych, a dla jurysdykcji z czarnych list jest odpowiednio wyższa.
2. Umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Umowy dwustronne obniżają stawkę krajową, często w znacznym stopniu, a czasem nawet do zera. Korzyści wynikające z umów nie są przyznawane automatycznie: zazwyczaj wymagają one przedstawienia przez odbiorcę odpowiednio datowanego certyfikatu rezydencji podatkowej, a często także złożenia formalnego wniosku. Brak certyfikatu oznacza zastosowanie stawki krajowej, dlatego dokument ten jest najważniejszym papierem w tym obszarze.
3. Dyrektywy unijne. W ramach UE dwie dyrektywy mogą całkowicie wyeliminować podatek u źródła w relacjach między spółkami powiązanymi:
- Dyrektywa o spółkach dominujących i zależnych (Parent-Subsidiary Directive) znosi podatek u źródła od dywidend wypłacanych przez spółkę zależną kwalifikującemu się podmiotowi dominującemu w innym państwie członkowskim, pod warunkiem spełnienia progów udział kapitałowego oraz minimalnych okresów posiadania.
- Dyrektywa w sprawie odsetek oraz należności licencyjnych (Interest and Royalties Directive) znosi podatek u źródła od płatności odsetek i należności licencyjnych między spółkami powiązanymi w różnych państwach członkowskich.
Obie dyrektywy zawierają klauzule przeciw nadużyciom i wymagają, aby odbiorca był rzeczywistym właścicielem (beneficial owner) - kierowanie płatności przez spółkę pośredniczącą w celu uzyskania korzystniejszej stawki to dokładnie cel, przed którym mają chronić ogólne przepisy przeciw nadużyciom podatkowym (GAAR).
Warto zwrócić uwagę na pozycję Litwy: w większości standardowych przypadków nie pobiera ona podatku u źródła od dywidend, odsetek czy należności licencyjnych wypłacanych spółkom z państw EOG lub krajów, z którymi podpisano umowy podatkowe. Czyni to Litwę jurysdykcją stosunkowo prostą po stronie płatnika, jednak litewska spółka otrzymująca dochody z zagranicy nadal musi mierzyć się ze stawkami potrącanymi przez państwo źródła.
Ujęcie księgowe
Litewska spółka wypłaca należność licencyjną w kwocie 10 000 € na rzecz licencjodawcy w kraju, z którym umowa międzynarodowa przewiduje 5% podatku u źródła:
| Konto | Winien (Debit) | Ma (Credit) |
|---|---|---|
| 6209 Koszty licencji | 10 000 | |
| 4430 Zobowiązania handlowe (netto do dostawcy) | 9 500 | |
| 4499 Zobowiązania z tytułu podatku u źródła | 500 |
Pełna kwota 10 000 € stanowi koszt - podatek u źródła nie obniża kosztu usługi. Do dostawcy trafia kwota 9 500 €, do urzędu skarbowego 500 €, a dostawcy wystawia się zaświadczenie o pobranym podatku.
Po stronie odbiorcy, na koncie Ma odzwierciedlane jest odzyskanie lub utrata wartości:
| Konto | Winien (Debit) | Ma (Credit) |
|---|---|---|
| 2710 Rachunek bieżący | 9 500 | |
| 2435 Rozrachunki z tytułu podatku u źródła / kredyt podatkowy | 500 | |
| 5001 Przychody | 10 000 |
Przychód stanowi pełną kwotę brutto 10 000 €. To, czy kwota 500 € stanie się pomniejszeniem podatku dochodowego od osób prawnych, czy kosztem niepodlegającym odliczeniu, zależy od przepisów obowiązujących w kraju odbiorcy oraz zapisów umowy międzynarodowej. Nadwyżka podatku pobrana ponad stawkę wynikającą z umowy zazwyczaj nie podlega odliczeniu, a jedynie zwrotowi z państwa źródła w procedurze, która bywa na tyle powolna, że firmy po prostu spisują ją w straty. To właśnie jest realny koszt braku certyfikatu rezydencji.
Klauzule powiększenia kwoty netto (gross-up) odwracają ciężar podatku: zapis w umowie mówiący, że odbiorca musi otrzymać 10 000 € netto, oznacza konieczność opłacenia podatku z własnej kieszeni, przez co przy stawce 5% koszt rośnie do 10 526 €. Przed przystąpieniem do kalkulacji należy dokładnie przeczytać umowę.
Praktyczna lista kontrolna
- Określ rodzaj płatności. Usługa, należność licencyjna, odsetki czy dywidenda - klasyfikacja przesądza o wszystkim.
- Sprawdź krajową stawkę podatku w państwie źródła.
- Sprawdź istnienie umowy międzynarodowej oraz ewentualne zastosowanie unijnej dyrektywy znosiszczej podatek.
- Uzyskaj certyfikat rezydencji przed dokonaniem płatności. Wnioski składane wstecz to procedury zwrotu, a zwroty trwają latami.
- Potrąć, odprowadź i zraportuj podatek zgodnie z harmonogramem państwa źródła.
- Wystaw zaświadczenie odbiorcy - bez niego nie będzie on mógł skorzystać z odliczenia.
Status w Nordlet
Podatek u źródła nie jest zaimplementowany. W systemie nie ma kalkulatora podatku, tabeli stawek wynikających z umów, modułu śledzenia certyfikatów rezydencji ani raportowania podatku u źródła. Jedynym powiązanym elementem jest litewski podatek od wynagrodzeń (payroll) - podatek dochodowy od osób fizycznych (GPM) oraz składki na ubezpieczenia społeczne potrącane z pensji, wraz z deklaracjami GPM313 i SAM. Jest to ten sam mechanizm w krajowym kontekście zatrudnienia, który jednak nie obejmuje płatności transgranicznych na rzecz dostawców.
W praktyce oznacza to, że płatność objęta podatkiem u źródła musi zostać zaksięgowana ręcznie: należy ująć koszt w kwocie brutto, rozbić zobowiązanie na kwotę netto dla dostawcy oraz udział urzędu skarbowego za pomocą wpisów dziennika oraz śledzić certyfikaty poza systemem. Faktura od dostawcy rejestrowana jest w kwocie brutto, a płatność reguluje zobowiązanie w kwocie niższej niż pełne saldo, przez co różnica wymaga celowego dekretu księgowego, a nie pozostawienia jej jako niewyjaśnionej płatności częściowej.
FAQ
Czym jest podatek u źródła?
To podatek potrącany z płatności przez płatnika i odprowadzany bezpośrednio do urzędu skarbowego, dzięki czemu odbiorca otrzymuje kwotę netto oraz stosowne zaświadczenie. Jest to mechanizm poboru podatku od dochodów w sytuacji, gdy odbiorca znajduje się poza zasięgiem organów podatkowych danego kraju.
Czy podatek u źródła dotyczy zwykłych faktur od dostawców?
Zazwyczaj nie. Dotyczy on dochodów pasywnych - dywidend, odsetek, należności licencyjnych - oraz w niektórych krajach określonych opłat za usługi. Zakup towarów od zagranicznego dostawcy generalnie nie powoduje powstania tego obowiązku, ale licencjonowanie oprogramowania już tak.
W jaki sposób umowy podatkowe redukują podatek u źródła?
Umowy dwustronne określają stawki maksymalne niższe niż prawo krajowe, czasami wynoszące zero. Obniżka ta nie następuje automatycznie: odbiorca musi zazwyczaj dostarczyć certyfikat rezydencji podatkowej, a w przypadku jego braku płatnik ma obowiązek zastosować pełną stawkę krajową.
Czy podatek u źródła to to samo co VAT?
Nie. VAT to podatek konsumencki doliczany do ceny, który przedsiębiorcy mogą generalnie odzyskiwać. Podatek u źródła to podatek dochodowy potrącany z płatności, który pomniejsza kwotę otrzymaną przez odbiorcę i jest odliczany od jego podatku dochodowego, a nie odzyskiwany.
Czy podatek u źródła można odzyskać?
Część podatku odpowiadająca stawce wynikającej z umowy międzynarodowej podlega zazwyczaj odliczeniu od krajowego podatku dochodowego od osób prawnych odbiorcy. Kwota potrącona ponad stawkę wynikającą z umowy zazwyczaj nie podlega odliczeniu i wymaga odzyskania z państwa źródła w procedurze zwrotu, dlatego prawidłowe ustalenie stawki przed dokonaniem płatności jest znacznie ważniejsze niż próby jej naprawienia po fakcie.